Spis treści

Służebność gruntowa

Służebność jest obok użytkowania, zastawu, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej oraz hipoteki prawem rzeczowym ograniczonym (art. 224 k.c.).
Obciąża nieruchomości, najczęściej spotykana w stosunkach sąsiedzkich, stanowi obciążenie cudzej nieruchomości w celu zwiększenia użyteczności innej nieruchomości lub zaspokojenia określonych potrzeb oznaczonej osoby.

Służebności dzielimy na gruntowe – przysługujące każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości władnącej i osobiste, które przysługują oznaczonej osobie.
Służebności gruntowe obciążają oznaczoną nieruchomość na rzecz każdoczesnego właściciela innej nieruchomości (władnącej); służebność gruntowa stanowi część składową nieruchomości władnącej, ponieważ jest prawem pozostającym w związku z jej własnością.
Uprawnionym z tytułu służebności gruntowej jest każdoczesny właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości władnącej , co oznacza, że jako część składowa nieruchomości (art. 50 k.c.) przechodzi wraz z własnością nieruchomości na nabywcę.
Służebność jako ograniczone prawo rzeczowe, przez wpisanie do księgi wieczystej korzysta z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece) i uzyskuje ochronę w postaci rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Rękojmia polega na tym, że w razie niezgodności między stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe. Natomiast ochrona taka nie przysługuje ograniczonym prawom rzeczowym, które nie zostały wpisane do księgi wieczystej, rękojmia nie działa bowiem przeciw obciążeniom poza księgą wieczystą.

Służebność może być ustanowiona w drodze umowy, orzeczenia sądowego, decyzji administracyjnej, ale także służebność można nabyć przez zasiedzenie.

Podstawowym źródłem służebności jest umowa, dla której kodeks cywilny wymaga formy aktu notarialnego dla oświadczenia właściciela nieruchomości służebnej, który ustanawia służebność (art. 245 k.c.). Brak tej formy powoduje nieważność oświadczenia (art. 73 par. 2 k.c.), umowa ma charakter konsensualny i kauzalny (art. 245 par. 1 w zw. Z art. 155 k.c., art. 156 i art. 158 zd. 2 k.c.).
Art. 285 rozróżnia trzy rodzaje służebności gruntowych w zależności od charakteru uprawnień właściciela nieruchomości władnącej i obowiązków właściciela nieruchomości służebnej. Zróżnicowanie to określa treść służebności.
Pierwszy rodzaj tworzą służebności polegające na uprawnieniu właściciela nieruchomości władnącej do trwałego gospodarczego korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości służebnej w celu zwiększenia użyteczności nieruchomości władnącej.
Drugi polega na ograniczeniu właściciela nieruchomości służebnej w możliwości dokonywania w stosunku do nieruchomości władnącej określonych działań. Przykładem służebności negatywnej jest ograniczenie właściciela nieruchomości służebnej w możności określonej zabudowy swojej nieruchomości.
Trzeci rodzaj służebności gruntowej polega na zakazie wykonywania przez właściciela nieruchomości obciążonej pewnych uprawnień przysługujących mu względem nieruchomości władnącej na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (art. 144, art. 222 k.c.), jeżeli ten zakaz zwiększa użyteczność nieruchomości władnącej.

Zasiedzenie służebności, stosownie do brzmienia art. 292 k.c. prowadzi jej nabycia, ale tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o zasiedzeniu stosuje się odpowiednio.
Urządzenie to winno być efektem „przedsięwzięć ludzkich, uzewnętrznionych w trwałej i widocznej postaci” (Prawo rzeczowe. E. Gniewek, Wydawnictwo C.H. Beck , Warszawa 1997, s. 203).
Zasiedzenie następuje z mocy prawa, natomiast jego stwierdzenie w drodze postanowienia właściwego sądu.

Powstanie służebności w drodze decyzji administracyjnej – wyłącznie na podstawie decyzji wywłaszczeniowej wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa lub gminy.

Służebność drogi koniecznej – reguluje art. 145 par. 1 k.c. „ jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna).”
Przesłanką powstania tej służebności jest zatem utrudniony dostęp do nieruchomości lub drogi publicznej a nie zupełny brak dostępu. Roszczenie to przysługuje właścicielowi nieruchomości, ale także użytkownikowi wieczystemu, posiadaczowi samoistnemu.
Polega ona na prawie przechodu, przejazdu w celu dostępu do drogi publicznej i zabudowań gospodarczych. Można ją ustanowić w drodze umowy lub orzeczenia sądowego.
Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno stosownie do art. 145 par. 2 nastąpić z uwzględnieniem interesu społeczno – gospodarczego i potrzeb nieruchomości nie mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.

Orzecznictwo:

Uchwała SN z dnia 2 czerwca 2010 r.(sygn. akt III CZP 36/10)

1. W wypadku nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zmiany sposobu jej wykonywania, jeśli ważna potrzeba gospodarcza powstała po posadowieniu urządzeń przesyłowych;

2. wynagrodzenie za zmianę sposobu wykonywania służebności przesyłu może uwzględniać koszty przeprowadzenia tej zmiany.

wyrok SN z 2004-01-09 IV CK 330/02

Urządzenia przesyłowe, przechodzące przez nieruchomości należące do różnych właścicieli mogą być zakwalifikowane jako przynależność nieruchomości zabudowanej stacją przesyłową. W takim wypadku urządzenia te są niezbędne do korzystania z nieruchomości zabudowanej stacją zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. Nie można więc zaprzeczyć istnienia związku faktycznego i funkcjonalnego pomiędzy tą nieruchomością, a odchodzącymi od niej urządzeniami przesyłowymi. Związek ten ma przy tym z reguły charakter trwały. Możliwe jest obciążenie nieruchomości na rzecz przedsiębiorstwa, którego własnością pozostają przechodzące przez tę nieruchomość urządzenia przesyłowe, służebnością, odpowiadającą treści służebności gruntowej.

wyrok WSA Warszawa z 2004-07-14 IV SA 399/03

Możliwości sytuowania budynku nie zmienia fakt posiadania przez inwestora służebności gruntowej na działce sąsiedniej. Ograniczone prawo rzeczowe, jakim jest służebność nie ma wpływu na stosunki własnościowe i uprawnienia właściciela w stosunku do swojej nieruchomości, oczywiście z ograniczeniami wynikającym z zakresu ustanowionej służebności.

uchwała SN z 2003-01-17 III CZP 79/02

1. W postępowaniu wieczysto-księgowym nie jest dopuszczalne badanie skuteczności materialno-prawnej umowy o ustanowieniu służebności gruntowej w zakresie jej zgodności z celem takiej czynności, o którym mowa w art. 285 § 2 k.c. 2. Okoliczność, że nieruchomość władnąca wchodzi w skład przedsiębiorstwa energetycznego sama przez się nie wyklucza możliwości zrealizowania przez strony umowy o ustanowienie służebności gruntowej celu określonego w art. 285 § 2 k.c.

postanowienie SN z 2003-06-25 III CKN 1336/00

Zarówno art. 145 KC, jak i przepisy o służebności (art. 285-305 KC) nie zawierają zakazu ustanowienia służebności drogowej przez działkę siedliskową. Dlatego też przeprowadzenie takiego właśnie szlaku drogowego samo przez się nie stanowi o naruszeniu art. 145 KC.

wyrok SN z 2002-02-19 IV CKN 718/00

Jeżeli ustalenia faktyczne nie zostały podważone, to dla oceny przez Sąd Najwyższy, rozpoznający kasację strony powodowej, zarzucającej naruszenie prawa materialnego (art. 393[1] pkt 1 KPC) miarodajny jest stan faktyczny sprawy, będący podstawą wydania zaskarżonego wyroku.

postanowienie SN z 2002-03-07 II CKN 160/00

Postawienie bramy na granicy nieruchomości przez jej właściciela nie daje podstaw do uznania go za posiadacza polegającej na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia służebności przejazdu przez nieruchomość sąsiednią.

postanowienie SN z 2002-04-24 V CKN 972/00

1. Widoczny na powierzchni ziemi osadnik wraz z dołączona do niego rurą kanalizacyjną, znajdującą się pod powierzchnią gruntu, mogą być - w okolicznościach konkretnej sprawy - uznane za trwałe i widoczne urządzenie w rozumieniu art. 292 KC. 2. Do nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie - urządzenie takie nie może być wykonane przez właściciela nieruchomości obciążonej, ale niekoniecznie musi to uczynić korzystający z urządzenia właściciel nieruchomości władnącej.

postanowienie SN z 2002-05-21 III CZP 27/02

Przepis art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) - w stanie faktycznym objętym jego hipotezą - wyłącza stosowanie przez analogię przepisu art. 145 k.c.

wyrok TK z 1999-05-25 SK 9/98

TK orzekł: Artykuł 292 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93; zm.: z 1971 r. Nr 27, poz. 252; z 1976 r. Nr 19, poz. 122; z 1982 r. Nr 11, poz. 81, Nr 19, poz. 147, Nr 30, poz. 210; z 1984 r. Nr 45, poz. 242; z 1985 r. Nr 22, poz. 99; z 1989 r. Nr 3, poz. 11, Nr 33, poz. 175; z 1990 r. Nr 34, poz. 198, Nr 55, poz. 321, Nr 79, poz. 464; z 1991 r. Nr 107, poz. 464, Nr 115, poz. 496; z 1993 r. Nr 17, poz. 78; z 1994 r. Nr 27, poz. 96, Nr 85, poz. 388, Nr 105, poz. 509; z 1995 r. Nr 83, poz. 417, Nr 141, poz. 692; z 1996 r. Nr 114, poz. 542, Nr 139, poz. 646, Nr 149, poz. 703; z 1997 r. Nr 43, poz. 272, Nr 115, poz. 741, Nr 117, poz. 751, Nr 157, poz. 1040; z 1998 r. Nr 106, poz. 668 i Nr 117, poz. 758) jest zgodny z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

wyrok SN z 1999-11-26 III CKN 467/98

Okoliczność, że dla właściciela nieruchomości władnącej potrzebny jest przejazd drogą konieczną do innych nieruchomości, na których nie ma budynków gospodarskich nie przeciwstawia się zniesieniu służebności drogi koniecznej na podstawie art. 295 KC.

wyrok SN z 1997-04-24 II CKN 43/97

1. Właściciel nieruchomości władnącej nie może w dążeniu do rozwoju gospodarczego własnej nieruchomości zwiększać bez żadnych konsekwencji niedogodności nieruchomości służebnej. 2. Badanie zmiany stosunków, o jakiej mówi art. 294 KC, powinno objąć czas od powstania służebności do dnia rozstrzygania sprawy.

wyrok SN z 1997-03-26 II CKN 60/97

1. W sprawie o zmianę służebności (art. 291 KC) powód nie ma obowiązku zamieszczenia w pozwie żądania tej zmiany za wynagrodzeniem. 2. Skuteczne zgłoszenie zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia prawa materialnego wchodzi zasadniczo w rachubę tylko wtedy, gdy ustalony w postępowaniu apelacyjnym przez sąd drugiej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń.

postanowienie SN z 1997-11-12 I CKN 321/97

W prawie rzeczowym obowiązuje zasada zamkniętej listy uregulowanych tam praw (numeru clausus), która oznacza, że zainteresowani mogą ustanawiać tylko takie ograniczone prawa rzeczowe, jakie są przewidziane w ustawie, przy uwzględnieniu, iż każde z tych praw ma zdefiniowane ustawowo cechy, nie podlegające modyfikacji.

uchwała SN z 1995-10-25 III CZP 148/95

Nie jest dopuszczalne ustanowienie w procesie cywilnym służebności, której zrzeczono się w umowie przekazania gospodarstwa rolnego, zawartej na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40 poz. 268).

uchwała SN z 1994-03-18 III CZP 28/94

Właściciel nie może nabyć przez zasiedzenie służebności drogowej ani prawa użytkowania wieczystego gruntu ustanowionego na jego nieruchomości.

uchwała SN z 1994-10-21 III CZP 132/94

Brak orzeczenia sądu administracyjnego nabycie zasiedzenia służebności gruntowej nie jest przeszkodą do zniesienia takiej służebności.

wyrok AP Katowice z 1992-01-09 I ACr 484/91

W świetle przepisu art. 303 KC roszczenie o zamianę służebności osobistej na rentę przysługuje wyłącznie właścicielowi nieruchomości obciążonej i to tylko w wypadku, gdy uprawniony z tytułu służebności osobistej dopuszcza się rażących uchybień przy wykonywaniu swego prawa.

uchwała SN z 1991-10-29 III CZP 109/91

Właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zmiany treści służebności osobistej mieszkania jedynie w razie powstania ważnej potrzeby gospodarczej (art. 291 w związku z art. 297 KC).

wyrok SN z 1985-01-10 III CRN 307/84

Jeżeli w wyniku działu spadku, nie następuje podział nieruchomości obciążonej służebnością gruntową na rzecz właściciela innej nieruchomości, który jako współspadkobierca jest uczestnikiem postępowania, a sąd w postępowaniu działowym nie orzekł o utrzymaniu tej służebności w mocy ani też o jej wygaśnięciu, służebność ta ex lege obciąża nadal tę nieruchomość. W takiej sytuacji postanowienie o dziale spadku pozostaje bez wpływu na los obciążającej nieruchomości służebności.

wyrok SN z 1985-02-20 III CRN 364/84

1. Według art. 291 KC ocena ważności potrzeby gospodarczej powstałej po ustanowieniu służebności gruntowej obejmuje rozważenie, czy sposób wykonywania tej służebności nie koliduje z punktu widzenia wymagań prawidłowej gospodarki, z wprowadzonym na nieruchomości obciążonej rodzajem produkcji rolnej. Jeżeli do tej kolizji dochodzi, to nowo powstała potrzeba gospodarcza jest ważna w rozumieniu art. 291 KC i uzasadnia ona zmianę sposobu wykonywania służebności, chociażby zmiana ta przyniosła uszczerbek nieruchomości władnącej. Art. 291 chroni właściciela nieruchomości władnącej przed zmianą sposobu wykonywania służebności dopiero wtedy, gdy zmiana ta przyniosłaby jego nieruchomości niewspółmierny uszczerbek. 2. Koszty zmiany sposobu wykonywania służebności ponoszą stosownie do okoliczności sprawcy właściciele obu nieruchomości obciążonej i władnącej, chyba że szczególne okoliczności sprawy uzasadniają poniesienie tych kosztów przez jednego lub drugiego z tych właścicieli.

wyrok SN z 1984-03-06 III CRN 29/84

Służebność gruntową (art. 285 KC) uważa się za część składową nieruchomości władnącej (art. 50 KC). Właściciela tej nieruchomości więc obciąża obowiązek ponoszenia kosztów przeprowadzenia zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności drogi koniecznej, przede wszystkim zaś wykonania takich urządzeń na gruncie, które umożliwią dogodny dostęp z tej nieruchomości do drogi publicznej. Sąd może jednakże te koszty uwzględnić przy określaniu wysokości wynagrodzenia należnego za wprowadzenie zmiany od właściciela nieruchomości obciążonej (art. 291 KC). Do czasu wejścia w życie art. 82 prawa o notariacie z dnia 27 października 1933 r. (Dz.U. Nr 84 poz.609) służebność gruntową można było ustanowić ustną umową, połączoną z wprowadzeniem nabywcy w posiadanie tej służebności (par. 480 KCA). Poza tym przed wejściem w życie art. 104 prawa rzeczowego z dnia 11 października 1946 r. (Dz.U. Nr 57 poz.319) taką służebność można było również nabyć w drodze 30-letniego zasiedzenia w dobrej wierze, choćby ona nie polegała na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Według art. 10 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27 poz.250) pozostały w mocy tylko takie obciążenia nieruchomości ograniczonymi prawami rzeczowymi, które zostały ustanowione w sposób przewidziany przepisami prawa do dnia wejścia w życie tej ustawy.

uchwała SN z 1984-07-27 III CZP 38/84

Odwołanie darowizny odrębnej własności budynków wyłączonych przez rolnika ze względu na rażącą niewdzięczność obdarowanego nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że wskutek nabycia przez obdarowanego od Państwa gruntu, z którym budynki te są trwale związane, stały się one częścią składową.

uchwała SN z 1983-04-08 III CZP 8/83

Nabywca nieruchomości władnącej może nabyć - dzięki działaniu rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych - wpisaną do księgi wieczystej służebność gruntową, mimo że służebność ta wygasła wskutek jej niewykonania (art. 293 par 1 KC).

postanowienie SN z 1983-11-08 III CO 4/83

Wydanie w trybie art. 52 pr. wodnego z dnia 24 października 1974 r. (Dz.U. Nr 38 poz.230 zm. Dz.U. 1980 Nr 3 poz.6 ze zm.) pozwolenia na korzystanie z cudzej wody nie stoi na przeszkodzie wystąpieniu do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia służebności czerpania wody w drodze zasiedzenia na podstawie art. 292 KC.

uchwała SN z 1982-12-10 III CZP 49/82

Oznaczenie pewnego obszaru na planie (pierworysie gruntów rozparcelowanych) stanowiącym podstawę zatwierdzonego projektu parcelacji majątku, dokonanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz.U. 1926 Nr 1 poz. 1 z późn. zm.), jako drogi wchodzącej w skład gruntów, których własność przeniesiono na rzecz konkretnych osób orzeczeniami urzędu ziemskiego, nie oznacza ustanowienia służebności przejazdu, przechodu i przegonu na rzecz potrzebujących takiej służebności właścicieli gruntów otrzymanych w wyniku parcelacji, jeżeli w orzeczeniach wydanych przez urząd ziemski na podstawie art. 61 powołanej ustawy żadnych ograniczeń rzeczowych w tym zakresie ciążących na nabywcach nie zastrzeżono.

wyrok SN z 1981-05-26 III CRN 87/81

Pomiędzy współwłaścicielami jednej nieruchomości w rozumieniu art. 46 KC podzielonej na kilka działek w znaczeniu ekonomicznym pozostających w wyłącznym posiadaniu poszczególnych współwłaścicieli dopuszczalne jest ustanowienie obciążeń o charakterze obligacyjnym odpowiadającym treści służebności (art. 285 KC).

uchwała SN z 1980-02-12 III CZP 83/79

Służebność okna może być nabyta przez zasiedzenie na podstawie art. 292 KC, podobnie jak pod rządem art. 184 PrRzecz z 1946 r., jeżeli okno otwierane jest na zewnątrz, tak że sięga w przestrzeń nad gruntem sąsiednim. wyrok SN z 1980-08-26 II CR 258/80 Stosownie do art. 5 ust.2 PrLokU samodzielnym lokalem mieszkalnym jest wydzielony trwałymi ścianami w obrębie budynku zespół izb łącznie z pomieszczeniami pomocniczymi, w którym zamieszkanie nie wymaga pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu. Chodzi więc w obrębie budynku o taki układ izb wraz z pomieszczeniami pomocniczymi, który tworzy lokal umożliwiający jego mieszkańcom „zamieszkiwanie”, a więc normalne spełnianie w tych pomieszczeniach wszystkich podstawowych czynności związanych z bytowaniem, pracą, prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz wypoczynkiem. Samodzielnego charakteru nie traci więc lokal mieszkalny, którego izby i pomieszczenia pomocnicze przylegają do sieni prowadzącej na poddasze, z której sporadycznie korzysta najemca lokalu (np. w celu suszenia bielizny). W razie sporu, sprawa korzystania ze strychu może być przedmiotem ewentualnego postępowania o ustanowienie służebności przechodu.

wyrok SN z 1979-08-10 IV CR 349/79

Jeżeli w decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów nie określono służebności gruntowej, jako podlegającej zniesieniu bez odszkodowania, osoba która korzystała z trwałego i widocznego urządzenia na nieruchomości powstałej w wyniku scalenia lub wymiany, może w drodze sądowej domagać się ustalenia, że służebność taką nabyło w drodze zasiedzenia przed scaleniem lub wymianą, jak również może zarzut zasiedzenia podnieść w sprawie z powództwa negatoryjnego właściciela takiej nieruchomości. Do biegu terminu zasiedzenia, który upłynąłby dopiero po wydaniu decyzji o zatwierdzeniu scalenia, zalicza się również okres przed dokonaniem scalenia lub wymiany.

uchwała SN z 1977-08-30 III CZP 64/77

Wyrok wydany w sprawie z powództwa właściciela nieruchomości orzekający zakaz przejazdu i przechodu przez jego nieruchomość stoi na przeszkodzie wytoczeniu przez pozwanych nowego powództwa o dopuszczenie ich do wykonywanych służebności (art. 366 KPC).

wyrok SN z 1977-12-13 III CRN 301/77

Jako zmianę stosunków w rozumieniu art. 294 KC należy traktować zarówno zmianę okoliczności związanych z wykonywaniem konkretnej służebności gruntowej, jak i ogólną zmianę stosunków społeczno-gospodarczych. Z ostatnio zaś wymienionego punktu widzenia nie może uchylić się spod oceny sądu to, że przedmiotowa służebność drogowa powstała jeszcze pod rządem prawa austriackiego w odmiennych warunkach społeczno-gospodarczych. Dlatego też nie można pozostawić poza zasięgiem rozważań aktualnych założeń polityki agrarnej Państwa, wyrażających się w dążeniu do pełnego wykorzystania na cele produkcji gruntów rolnych, a tym samym likwidowania zbędnych dróg dojazdowych.

wyrok SN z 1976-03-24 III CRN 18/76

Dla oceny, czy służebność przechodu nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości wiodącej (art. 294 KC) nie wystarcza ustalenie, że droga łącząca tę nieruchomość z drogą publiczną jest błotnista i nie nadaje się do chodzenia, chyba że naprawa istniejącej drogi byłaby nieopłacalna albo nie umożliwiałaby prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej. Jeżeli służebność gruntowa przechodu nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej pod warunkiem dokonania robót mających na celu przystosowanie innej drogi do przechodzenia, to wynikłe stąd koszty zwiększają wynagrodzenie za zniesienie służebności (art. 294 KC). Zniesienie służebności leży bowiem w interesie właściciela nieruchomości służebnej i dlatego on powinien ponosić wszystkie związane z tym koszty.

zasada prawna SN z 1975-12-11 III CZP 63/75

Dopuszczalne jest nabycie prawa wieczystego użytkowania przez zasiedzenie biegnące przeciwko poprzedniemu wieczystemu użytkownikowi.

wyrok SN z 1974-05-24 III CRN 94/74

Służebność gruntową można nabyć przez zasiedzenie tylko wtedy, gdy trwałe i widoczne urządzenie zostało wykonane przez posiadacza służebności, a nie przez właściciela nieruchomości, z której posiadacz korzysta w zakresie służebności.

wyrok SN z 1972-07-31 III CRN 443/71

W pojęciu ważne potrzeby gospodarcze w rozumieniu art. 291 KC nie mieści się potrzeba gospodarcza wywołana podziałem, o którym mowa w art. 290 par. 3 KC. Sąd więc, rozpoznając sprawę o zmianę sposobu wykonywania służebności (art. 290 par. 3) nie może bez zgody wszystkich stron obciążyć służebnością innej nieruchomości niż obciążona, oznaczałoby to bowiem więcej niż zmianę sposobu wykonywania służebności a w niektórych wypadkach nawet i jej zniesienie. Do takiego zaś wyniku nie upoważnia wykładnia art. 290 par. 3 KC, chyba że służebność gruntowa przechodu, przejazdu i przegonu obciąża kilka nieruchomości, z których jedna ulega podziałowi.

uchwała SN z 1970-02-06 III CZP 106/69

Jeżeli wykonywanie służebności drogowej jest ograniczone do określonej części nieruchomości, która uległa wywłaszczeniu bez utrzymania tej służebności w mocy (art. 22 pkt 1 i art. 32 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j. Dz.U. 1961 Nr 18 poz.94) służebność drogowa wygasa co do całej nieruchomości

postanowienie SN z 1970-05-22 III CRN 102/70

Jeżeli podział nieruchomości na nowopowstałe nieruchomości jest zgodny, a zachodzi spór jedynie co do części tych nieruchomości, to zadośćuczynienie kryteriom art. 623 KPC wymaga porównania w jaki sposób sporne części byłyby wykorzystywane w granicach jednej czy drugiej z nowopowstałych nieruchomości, a w konsekwencji - w jakim stopniu korzystanie z tych części zwiększałoby użyteczność jednej czy drugiej z tych nieruchomości oraz porównania stopnia w jakim nowopowstałe nieruchomości spełniałyby swe społeczno - gospodarcze przeznaczenie w razie włączenia w ich skład spornych części. Umieszczenie okien od strony nieruchomości sąsiadującej ani nie wystarcza do ustanowienia służebności biernej widoku lub światła, ani nie stanowi oddziaływania, które wywołałoby zakazaną przez art. 144 KC immisję na nieruchomość sąsiada.

postanowienie SN z 1970-07-06 III CRN 156/70

Jeżeli przedmiotem działu spadku jest nieruchomość obciążona na rzecz właściciela innej nieruchomości, który jako współspadkobierca jest uczestnikiem postępowania działowego, to sąd rozpoznający sprawę działową obowiązany jest zbadać i ustalić jako przesłankę do prawidłowego określenia składu spadku (art. 684 KPC) czy obciążająca nieruchomość spadkową służebność nie wygasła (art. 293 par. 1 KC), a także gdyby ze względu na interes społeczno-gospodarczy (art. 623 i 688 KPC) sposób wykonywania służebności wymagał zmiany, brak zaś byłoby porozumienia co do tego między zainteresowanymi, ustalić ten sposób, jak również rozważyć na żądanie uczestników, którym w drodze działu mają przypaść części obciążone, zmianę treści lub sposobu wykonywania służebności w świetle art. 291 KC. Nie oznacza to jednak, żeby w tym postępowaniu można też było orzec o zniesieniu służebności gruntowej (art. 294 i 295 KC).

uchwała SN z 1970-12-01 III CZP 68/70

Ustanawiając drogę konieczną na podstawie art. 145 KC sąd w szczególnie uzasadnionych wypadkach, ze względu na niewielki obszar nieruchomości obciążonej i konfigurację obu nieruchomości, może zamiast wynagrodzenia pieniężnego ustanowić służebność gruntową na nieruchomości wnioskodawcy, polegającą na korzystaniu z przygranicznego pasa gruntu tej nieruchomości na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości obciążonej drogą konieczną, jeżeli odpowiada to interesowi społeczno-gospodarczemu.

wyrok SN z 1969-01-03 III CRN 271/68

Osoba, na rzecz której przeniesiono posiadanie nieruchomości władnącej, uprawniona jest do posiadania służebności związanych z tą nieruchomością. Przeniesienie posiadania jest wystarczającym tytułem, który legitymuje pozwanego do wykonywania posiadania w granicach, w jakich przeniesienie nastąpiło. Posiadanie to rozciąga się na nieruchomości i jej części składowe, a skoro za części składowe rzeczy uważane są także związane z jej własnością (art. 50 KC), przeto posiadacz nieruchomości uprawniony jest do posiadania służebności związanych z nieruchomością władnącą.

wyrok SN z 1969-01-10 II CR 516/68

Aby urządzenia do korzystania ze służebności przejazdu uznać za trwałe i widoczne w rozumieniu art. 184 PrRzecz (art. 292 KC) muszą one być wynikiem świadomego i pozytywnego działania ludzkiego, w celu przystosowania gruntu obciążonego jako drogi.

wyrok SN z 1969-03-20 III CRN 464/68

Gdy służebność gruntowa przechodu, przejazdu i przegonu obciąża kilka nieruchomości, właściciel takiej nieruchomości może na podstawie art. 291 KC żądać za wynagrodzeniem zmiany sposobu wykonywania służebności nie tylko na własnej nieruchomości, ale także - jeśli zmiana ta tego wymaga - na innej nieruchomości, chyba że przyniosłoby to niewspółmierny jej uszczerbek. Art. 626 KPC przekazał do postępowania nieprocesowego tylko sprawy o ustanowienie drogi koniecznej, natomiast sprawy o zmianę treści lub sposobu wykonywania wszelkich służebności (art. 291 KC) należą do procesu (art. 13 par. 1 KPC).

uchwała SN z 1968-10-22 III CZP 98/68

Wieczysty użytkownik jest uprawniony do występowania z roszczeniem o zakaz wykonywania służebności drogowych, jak też zniesienie tych służebności istniejących na nieruchomości objętej prawem wieczystego użytkowania.

wyrok SN z 1968-09-13 II CR 313/67

Korzystanie zgodnie ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem przez właścicieli z gruntu i rozwijanie swojej gospodarki jest ekonomiczną prawidłowością; okoliczność więc, że w związku z tym zwiększy się częstotliwość korzystania z drogi biegnącej przez grunty obciążone służebnością nie może być uważana za rozszerzenie służebności. To samo odnieść należy do sytuacji, kiedy uprawniony korzysta z drogi łączącej go z drogą publiczną dla dojazdów do gruntów dzierżawionych, leżących przy drodze publicznej lub dalej.

wyrok SN z 1967-01-31 III CR 270/66

Posiadaczem służebności jest ten, kto korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności i o tym jego charakterze przesądza sam fakt posiadania. Jakkolwiek obowiązujące prawo, nie zna pojęcia wadliwego posiadania, to jednak z istoty posiadania wynika, że musi ona mieć pewne cechy stabilności. Gdyby więc akty z faktycznego wykonywania służebności były całkowicie pozbawione tych cech, nosząc charakter przypadkowości, to nie byłyby one przejawem posiadania i nie prowadziłyby do ochrony posesoryjnej.

uchwała SN z 1967-04-21 III CZP 12/67

Pod rządem pr. rzecz. i KC bieg terminu zasiedzenia służebności gruntowej rozpoczyna się od chwili, gdy posiadacz tej służebności gruntowej przystąpił do korzystania z trwałego i widocznego urządzenia (art. 184 pr.rzeczowego, art. 292 KC).

wyrok SN z 1967-12-29 III CR 59/67

1. Niejasność umowy co do charakteru służebności należy tłumaczyć zgodnie z przyjętą praktyką w ten sposób, że zwłaszcza dla nabywców części nieruchomości ustanawia się służebności gruntowe a nie osobiste. 2. Nabycie przez Skarb Państwa własności nieruchomości w drodze przemilczenia (art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich - Dz.U. Nr 13 poz.87) - nie powoduje wygaśnięcia ustanowionej na tej nieruchomości służebności gruntowej z tej tylko przyczyny, że nabycie to ma charakter pierwotny. 3. W świetle art. 20 pr.rzeczowego nabywca nabywa nieruchomość w stanie wolnym od ograniczonych praw rzeczowych nie wpisanych do księgi wieczystej i to zarówno tych, co do których wpis ma charakter konstytutywny jak i tych, które powstają pozaksięgowo.

 
sluzebnosc_gruntowa.txt · ostatnio zmienione: 2011/04/22 18:17 (edycja zewnętrzna)
 
Recent changes RSS feed Driven by DokuWiki